Wat betekent een 5.1.2 of 7.1.4 soundbar? (Uitleg over hoogtekanalen)

Je staat in de winkel of scrollt online en ziet getallen als 5.1.2 of 7.1.4 voorbij komen. Het ziet eruit als een wiskundige formule, maar het is eigenlijk gewoon een simpele code voor hoe je soundbar is opgebouwd.

Die cijfers vertellen je precies hoeveel speakers er in de behuizing zitten en hoe het geluid om je heen wordt geprojecteerd.

Als je begrijpt wat deze getallen betekenen weet je precies wat je koopt en of het de moeite waard is voor jouw woonkamer. Een soundbar met 5.1.2 of 7.1.4 is niet zomaar een plat luidsprekertje. Het is een compleet systeem dat probeert de ervaring van een echte bioscoop naar jouw huis te halen, maar dan zonder al die losse kabels en grote speakers overal. Het eerste cijfer gaat over de gewone speakers die je kent, de tweede over de subwoofer voor de diepe bass, en het derde cijfer is de echte truc: die gaat over hoogtekanalen voor geluid dat van boven komt.

Wat betekent die vreemde cijfercode?

De code 5.1.2 of 7.1.4 is een standaard die laat zien hoe de speakers zijn verdeeld.

Het is een soort plattegrond van het geluid dat je krijgt. Elk getal heeft een eigen betekenis en ze werken samen om een driedimensionaal geluidsbeeld te creëren. Je hoeft geen technicus te zijn om het te snappen, maar het helpt wel om te weten waar je precies voor betaalt. Het eerste getal (5 of 7) staat voor het aantal traditionele speakers in de soundbar en eventuele losse satellieten.

Bij een 5.1.2 soundbar zit er vijf speakers in de set: drie aan de voorkant (links, midden, rechts) en twee aan de zijkant of achterkant. Bij een 7.1.4 komen daar nog twee speakers bij, meestal extra satellieten die je achterin de kamer plaatst voor meer surround-effect.

Dit zorgt voor een breder geluidsbeeld dat van links en rechts goed te horen is.

Het puntje (.) en het tweede getal (altijd 1) is de subwoofer. Die is er eigenlijk altijd bij, tenzij je een extreem bas-arme soundbar koopt. De subwoofer is verantwoordelijk voor de lage tonen, de dreunende bass die je voelt in je borstkas bij een ontploffing of een zware basgitaar.

Een goede subwoofer maakt of breekt je home cinema-ervaring, dus let goed op of deze bij de set zit of los moet worden aangeschaft. Het derde en vierde getal (2 of 4) is het interessantste: de hoogtekanalen.

Dit zijn speakers die het geluid omhoog stuiven tegen het plafond, zodat het weer naar beneden kaatst. Dit simuleert geluiden die van boven komen, zoals helikopters, regen of vallende objecten. Dit is wat Dolby Atmos en DTS:X zo speciaal maakt. Een 5.1.2 heeft twee van deze hoogtekanalen, een 7.1.4 heeft er vier voor een nog intensere ervaring.

Waarom zijn die hoogtekanalen zo belangrijk?

Zonder hoogtekanalen blijft het geluid plat, alsof je naar een foto kijkt in plaats van een 3D-film. De meeste traditionele soundbars beperken zich tot geluid van links en rechts, maar ze kunnen geen geluid van boven of diepte simuleren.

Hoogtekanalen veranderen dat volledig. Ze maken het geluid driedimensionaal, waardoor je echt het gevoel krijgt dat je midden in de actie zit. Stel je voor dat je naar een film kijkt waarin een helikopter overvliegt.

Bij een gewone soundbar hoor je het geluid alleen van voren naar achteren bewegen.

Met hoogtekanalen hoor je de helikopter ook daadwerkelijk boven je hoofd cirkelen. Hetzelfde geldt voor regen: je hoort de druppels niet alleen van voren, maar ook boven je, alsof je buiten staat. Dit maakt het kijken van films veel meeslepender. De technologie erachter heet object-based audio.

In plaats van dat geluid vastzit aan een specifieke speaker, wordt het geluid als een 'object' door de ruimte gestuurd. De soundbar berekent waar dat object moet zijn en stuurt het geluid naar de juiste speakers.

De hoogtekanalen zijn cruciaal voor die berekening, want ze voegen een extra dimensie toe die je niet krijgt met alleen voor- en zijkanten. Maar er is een addertje onder het gras: de akoestiek van je kamer. Hoogtekanalen werken het beste als je een glad plafond hebt van ongeveer 2,4 tot 3 meter hoog.

Een schuin plafond of veel meubels kunnen het geluid verstoren. Sommige soundbars, zoals de Sonos Arc of Samsung Q990C, hebben kalibratiesoftware die zich aanpast aan je kamer, maar het blijft een simulatie.

Het is geen vervanging voor echte plafondspeakers, maar het komt aardig in de buurt.

De kern van de werking: hoe het geluid wordt geprojecteerd

Een 5.1.2 soundbar is de meest logische stap voor de meeste mensen. Je krijgt drie speakers aan de voorkant voor dialoog en muziek, twee surround-speakers (die vaak in de soundbar zelf zitten of los zijn) voor effecten links en rechts, een subwoofer voor de bass, en twee hoogtekanalen voor de bovenkant. Voorbeelden hiervan zijn de Samsung HW-Q800C (€500-€600) of de LG S80QY (€400-€500).

Dit is een goede balans tussen prijs en prestatie. Een 7.1.4 is het topsegment.

Hier heb je zeven speakers voor surround (drie vooraan, vier achterin), één subwoofer en vier hoogtekanalen. Dit vereist meestal losse achterste satellieten die je achterin de kamer moet plaatsen.

De Samsung HW-Q990C (€1.200-€1.400) is een perfect voorbeeld: een 11.1.4 setup die bestaat uit een soundbar, subwoofer en twee achterste speakers. De vier hoogtekanalen zitten verdeeld over de soundbar en de achterste speakers. Het grote verschil in ervaring is de mate van meeslependheid.

Bij 5.1.2 voel je je nog steeds een beetje een kijker vanaf de bank.

Bij 7.1.4 word je letterlijk omringd door geluid. De extra speakers achterin zorgen ervoor dat geluiden die van achter komen ook echt van achter klinken. Dit is essentieel voor films waarbij actie achter je gebeurt, zoals achtervolgingen of schietpartijen. De werking is gebaseerd op reflectie.

De speakers sturen het geluid naar het plafond, waar het weerkaatst en naar beneden komt. Dit werkt het beste als je plafond wit en glad is.

Donkere of textuurrijke plafonds absorberen het geluid en verminderen het effect. Sommige merken zoals Bose gebruiken een andere techniek: ze sturen het geluid via de voorkant de kamer in en gebruiken algoritmes om te simuleren dat het van boven komt.

Dit werkt ook goed, maar is net iets minder precies. Let ook op de codecs en streamingopties zoals Apple AirPlay 2 op je soundbar. Een apparaat moet Dolby Atmos of DTS:X ondersteunen om gebruik te maken van hoogtekanalen.

Niet alle streaming-diensten bieden dit aan. Netflix en Disney+ hebben veel content in Dolby Atmos, maar YouTube of gewone tv-kanalen meestal niet. Zonder de juiste bron blijven de hoogtekanalen stil staan en krijg je alleen het basisgeluid.

Prijzen en modellen: wat krijg je voor je geld?

De prijsklasse voor soundbars met hoogtekanalen loopt uiteen van budget tot extreem duur.

Voor een 5.1.2 setup betaal je tussen de €300 en €800. De Samsung HW-Q600C (€300-€400) is een instapper met Dolby Atmos en een aparte subwoofer. De LG S80QY (€400-€500) is een goede middenmoter met een strak design en goede integratie met LG-tv's. De Sonos Beam Gen 2 (€500-€600) is een premium optie met fantastische app-bediening en multiroom-mogelijkheden.

Voor 7.1.4 ben je al snel meer dan €1.000 kwijt. De Samsung HW-Q990C (€1.200-€1.400) is de koning onder de complete sets.

Het is een 11.1.4-systeem met een soundbar, subwoofer en twee achterste speakers.

De vier hoogtekanalen zitten verdeeld over de soundbar en de achterste speakers. De Sony HT-A7000 (€1.000-€1.200) is een andere optie, maar vereist aparte achterste speakers en een subwoofer voor het volle 7.1.4-effect. De duurste opties zijn voor audiofielen.

De Sennheiser Ambeo Max (€2.500-€3.000) is een gigantische soundbar die bijna geen subwoofer nodig heeft, maar wel ruimte inneemt. De Sonos Arc Ultra (€900-€1.000) is de nieuwste versie van de Arc met betere hoogtekanalen en diepere bass.

Deze modellen zijn voor mensen die het allerbeste willen en geen losse speakers in de kamer willen hebben staan. Budgetopties zijn schaars voor hoogtekanalen. De Philips TAB8305 (€250-€350) probeert het met virtuele hoogtekanalen, maar het effect is beperkt.

De Polk Audio MagniFi Max AX (€400-€500) is een goede optie in de mid-range met echte hoogtekanalen en een aparte subwoofer.

Het is belangrijk om te onthouden dat je voor echt goede hoogtekanalen moet investeren. Goedkope modellen gebruiken vaak trucjes om geluid omhoog te sturen, maar dat is niet hetzelfde als echte speakers.

Let op de extra kosten. Een subwoofer zit vaak bij de set, maar niet altijd.

Losse subwoofers kosten €150-€400. Achterste speakers voor een 7.1.4 setup kosten ook €200-€400 per paar. De totaalprijs kan dus hoger uitvallen dan de basis soundbar. Kijk goed naar de productbeschrijving wat er allemaal in de doos zit.

Praktische tips voor aanschaf en installatie

Meet je kamer op voordat je koopt. Een soundbar met hoogtekanalen heeft ruimte nodig om het geluid te projecteren.

Zet de soundbar niet direct tegen de muur, maar laat een paar centimeter speling. Zorg dat er niets voor de speakers staat, zoals een decoratie of een soundbar-cover. De hoogtekanalen moeten vrij zicht hebben op het plafond.

Controleer je tv-aansluiting. Voor Dolby Atmos en hoge kwaliteit heb je HDMI eARC nodig.

Kijk of je tv een HDMI-poort heeft met het label 'eARC' of 'ARC'.

Gebruik een goede HDMI-kabel (minimaal HDMI 2.0, beter 2.1) om de beste kwaliteit te garanderen. Een optische kabel kan geen Dolby Atmos doorgeven, dus die is niet geschikt voor hoogtekanalen. Kalibreer de soundbar na installatie. De meeste moderne soundbars hebben een kalibratiefunctie via de bijbehorende smartphone-app.

De Sonos-app doet dit automatisch, Samsung gebruikt een microfoon in de afstandsbediening. Dit meet de afstanden en hardheid van je kamer en past het geluid daarop aan.

Doe dit altijd, het maakt een groot verschil in de kwaliteit. Denk na over de locatie van de achterste speakers. Bij een 7.1.4 setup moeten ze achter je bank staan, op ooghoogte of iets hoger.

Zet ze niet te ver in een hoek, want dan klinkt het geloud te scherp.

Bij een 5.1.2 opstelling zitten de surround-speakers vaak in de soundbar zelf, wat makkelijker is maar minder effectief. Overweeg losse speakers voor meer impact. Test met de juiste content.

Niet elke film of serie heeft Dolby Atmos. Zoek specifiek naar Atmos-content op Netflix (zoek op 'Dolby Atmos') of Disney+.

Ook muziekdiensten zoals Apple Music en Tidal bieden Atmos-muziek aan. Probeer eens een nummer dat in Atmos is opgenomen om te horen hoe de hoogtekanalen werken. Het is een wereld van verschil met gewone stereo.

Als je twijfelt tussen 5.1.2 en 7.1.4, bedenk dan hoe je de kamer gebruikt. Voor een middelgrote woonkamer is 5.1.2 vaak al voldoende en een stuk goedkoper.

Voor een grote kamer of als je echt een bioscoopgevoel wilt, is 7.1.4 de investering waard.

Begin niet meteen met de duurste optie; een goede 5.1.2 set van Samsung of Sonos kan al wonderen doen voor je tv-geluid. Onthoud dat geen enkele soundbar perfect is. Hoogtekanalen zijn een simulatie, geen echte plafondspeakers. Maar voor de meeste mensen is het een enorme verbetering ten opzichte van het ingebouwde tv-geluid.

Kies een model dat past bij je budget en kamer, en je zult versteld staan van het verschil. Het is de moeite waard om even te sparen voor een model met echte hoogtekanalen in plaats van een goedkope imitatie.