Wat is een high excursion woofer ontwerp bij soundbar subwoofer?

Een soundbar is een prachtige oplossing voor dunne tv's, maar de bas... die blijft vaak een teleurstelling. Je koopt een fraai toestel, zet hem neer, en het geluid is wel helderder, maar de diepe ondertonen ontbreken volledig.

Dan is een subwoofer de oplossing Maar niet elke subwoofer is hetzelfde.

Vooral als je kijkt naar compacte systemen of draadloze subwoofers die je apart koopt, kom je de term 'high excursion' tegen. Wat betekent dat nu eigenlijk? En waarom zou je daar geld voor over hebben?

Wat is een high excursion woofer eigenlijk?

Laat ik het simpel houden: excursion betekent simpelweg hoe ver de conus (die grote ronde plaat) van de luidspreker heen en weer kan bewegen.

Een 'high excursion' woofer kan dus veel verder bewegen dan een standaard woofer. Standaard woofers in budget soundbars bewegen misschien 5 tot 8 millimeter. Een high excursion woofer doet daar vaak een schepje bovenop, met bewegingen van 10 mm, 15 mm of zelfs meer.

Waarom is dat zo belangrijk? Omdat lucht verplaatsen de basis is van basgeluid.

Om diepe, voelbare bastonen te produceren, moet er een grote hoeveelheid lucht in beweging worden gebracht.

De conus kan dat op twee manieren doen: door heel snel te trillen (hoge frequentie) of door ver te bewegen (lage frequentie). Voor diepe bastonen onder de 50 Hz is die verre beweging essentieel. Een woofer die ver kan bewegen, kan met minder moeite diezelfde hoeveelheid lucht verplaatsen als een kleinere woofer die op de limiet beweegt. Dit resulteert in een bas die niet alleen harder klinkt, maar vooral voller en dieper aanvoelt.

Je voelt een ontploffing in een film niet alleen horen, je voelt het een beetje in je stoel. Je hoort het verschil tussen een basgitaar en een synthesizer.

En het allerbelangrijkste: de bas blijft zuiver, zelfs op hogere volumes. Een woofer die op zijn limiet beweegt, gaat 'oversturen' (distortion), wat klinkt als een vervelende brom of een geblaf. High excursion voorkomt dit.

De techniek erachter: wat maakt het mogelijk?

Een high excursion ontwerp is niet zomaar een dikkere luidspreker. Het is een combinatie van slimme techniek.

De belangrijkste factor is de spider en de surround. De surround is de flexibele rand die de conus verbindt met de behuizing. De spider is het ingewikkelde vouwgedeelte eronder dat de beweging stuurt.

Bij high excursion woofers zijn deze gemaakt van speciale materialen, vaak met een speciale geometrische vorm (zoals een 'roll surround').

Ze moeten extreem flexibel zijn om de verre beweging toe te laten, maar wel sterk genoeg om de conus perfect op zijn plek te houden. Een ander cruciaal onderdeel is het magnetsysteem. De kracht die de conus beweegt, komt van een spoel die in een magnetisch veld beweegt. Om een verre beweging te controleren, heb je een sterk en efficiënt magnetisch veld nodig.

High excursion woofers hebben vaak krachtigere magneten of speciale spoelontwerpen (zoals een 'overhang' ontwerp) die zorgen dat de spoel altijd in het magnetische veld blijft, zelfs bij diepe uitslagen. Dit zorgt voor efficiëntie en voorkomt dat de bas 'los' raakt of vervormt.

De behuizing speelt ook een rol. Een high excursion woofer in een te kleine, gesloten behuizing is als een atleet met gebonden armen. De behuizing moet de luchtdruk goed kunnen managen.

Vandaar dat je bij goede subwoofers vaak speciale poorten (bass reflex) of gesloten ontwerpen ziet die precies zijn afgestemd op de bewegingsvrijheid van de woofer.

Dit is de reden dat je een losse subwoofer vaak groter ziet dan de soundbar zelf; er moet ruimte zijn voor de lucht en de techniek die bepaalt wat de rol van de subwoofer precies is.

Herkennen en vergelijken: van budget tot premium

Hoe weet je nu of een subwoofer high excursion is? Fabrikanten vermelden het niet altijd expliciet.

Je moet wat dieper kijken naar de specificaties en je oor gebruiken. In de budgetklasse (€80 - €200) vind je meestal standaard 4-inch of 5-inch woofers met beperkte uitslag. Ze klinken beter dan niets, maar ze blijven vaak hangen boven de 50 Hz en vervormen snel bij filmscènes met veel actie.

Denk aan losse subwoofers die je bij budgetmerken zoals Philips (bij hun TAB-series) of Polk Audio (React) kunt bijbestellen. Prima voor een slaapkamer, maar geen bioscoopervaring.

In de middenklasse (€300 - €700) begint het serieuzer te worden. Hier vind je subwoofers van 6 tot 8 inch die vaak een verhoogde excursion hebben.

Merken als JBL (Bar 500) en Yamaha (YAS-209, SR-B20A) leveren vaak krachtige, compacte subwoofers die al een stuk dieper gaan. Een model als de JBL Bar 500 komt met een 10-inch subwoofer die flink wat lucht kan verplaatsen, wat resulteert in een bas die voelbaar is in een gemiddelde woonkamer. Ook de Denon DHT-S217 heeft een ingebouwde subwoofer met een behoorlijke uitslag voor zijn formaat. In de premium klasse (€700 - €1500+) wordt high excursion de standaard.

De Sonos Sub (gen 3) is hier een perfect voorbeeld. Hij kost alleen al zo'n €700, maar die investering is voor het ontwerp.

Twee force-cancelling 10-inch woofers bewegen exact tegenovergesteld, waardoor trillingen verdwijnen en de bas extreem diep en zuiver kan zijn. De Samsung HW-Q990C (rond de €1200) komt met een forse 8-inch subwoofer die tot in de laagste frequenties kan duiken. Ook de Bose Bass Module 700 (€500) is een klassiek voorbeeld van een compacte, maar zeer krachtige subwoofer met een 10-inch driver die ver kan bewegen zonder geluid te verliezen.

Praktische tips voor je aankoop

Als je een soundbar overweegt met een losse subwoofer, of een losse sub wilt kopen, let dan op de optimale crossover frequentie en een paar andere dingen. Ten eerste: grootte is niet alles, maar excursion wel.

Een 8-inch subwoofer met high excursion design kan beter presteren dan een 10-inch met weinig bewegingsvrijheid. Check reviews of specificaties naar de frequentierespons. Gaat hij onder de 40 Hz?

Dan heeft hij waarschijnlijk een goed excursion-ontwerp. Ten tweede: luisteren is geloven.

Ga naar een winkel als MediaMarkt of BCC en vraag of ze de subwoofer op volume kunnen zetten. Luister naar een filmfragment (een ontploffing of een diepe basnoot). Hoor je brom of vervorming?

Dan is de woofer overbelast. Klinkt het vol en diep zonder dat het hard aanvoelt?

Dan zit je goed. Vooral bij compacte bars zoals de Sony HT-S2000 of de Bose Soundbar 600 is een losse subwoofer vaak een must voor diepgang, wat je vaak eenvoudig instelt via de begeleidende app van je soundbar.

Als laatste: plaatsing. Een high excursion woofer verplaatst veel lucht, wat kan zorgen voor irritante trillingen in je kast of vloer. Zet de subwoofer op een stukje vilt of een speciale demper (zoals van IsoAcoustics). En probeer hem niet pal in een hoek te zetten; dat kan de bas te 'dik' en onzuiver maken.

Experimenteer met een plekje in de kamer om de balans te vinden. Een goede high excursion subwoofer verdient de ruimte om zijn werk te doen.