Wat is een vierde orde bandpass behuizing in een subwoofer ontwerp?
Wat is een vierde orde bandpass behuizing in een subwoofer ontwerp?
Je staat in de winkel, kijkt naar een soundbar en ziet iets staan als “4th order bandpass subwoofer” Het klinkt ingewikkeld, alsof je een cursus elektronica moet volgen om het te begrijpen.
Maak je geen zorgen. Het is eigenlijk best simpel, en het zegt iets heel belangrijks over hoe goed de soundbar gaat klinken.
Laten we het hebben over wat het betekent en waarom jij dit wilt weten voordat je koopt. Een bandpass behuizing is een speciale manier om de luidspreker (de subwoofer) in te bouwen. In plaats van dat de speaker vrij in de kast hangt, wordt hij in een soort doos gestopt met kamers erin.
De muziek moet door die kamers voordat hij naar buiten komt. Bij een vierde orde bandpass is het ontwerp net iets complexer dan de standaard versies die je vaak ziet.
De basis: wat doet een bandpass systeem?
Stel je voor dat je een speaker hebt die lucht verplaatst. Normaal zit die speaker in een gesloten kast of achter een opening (een zogenaamde reflex). Bij een bandpass systeem wordt de speaker eigenlijk verstopt.
Hij zit in een gesloten kamertje, en de enige manier voor het geluid om eruit te komen is via een speciale buis of poort.
Het geluid moet dus letterlijk door een filter voordat het je kamer in komt. Dit zorgt ervoor dat de lage tonen (bassen) heel strak en gecontroleerd klinken.
Het geluid wordt gefilterd voordat het te horen is. Je hebt minder last van "rommelige" trillingen die je normaal soms hoort bij goedkope speakers. De vierde orde bandpass is een stap verder dan de simpele versies. Hij heeft meer kamers en poorten in het ontwerp, wat de controle over het geluid nog beter maakt.
Hoe werkt een vierde orde bandpass precies?
Om het helder uit te leggen: de naam "vierde orde" heeft te maken met hoe het geluid beweegt door de behuizing. Je hebt te maken met twee compartimenten.
De speaker zelf zit in het eerste compartiment. Dit compartiment is gesloten. De lucht in dit kamertje werkt als een veer.
Het tweede compartiment heeft een poort (een opening) naar de buitenwereld. De poort is afgestemd op een specifieke frequentie
Het geluid van de speaker trilt in het eerste kamertje, drukt op de lucht, en die lucht wordt door de poort in het tweede kamertje gestuurd. Pas daarna komt het geluid de kamer in. Dit proces zorgt ervoor dat lage frequenties (zoals de dreun van een basgitaar of een ontploffing in een film) enorm versterkt worden, maar wel heel strak. Het geluid voelt "dichter" aan. Je voelt de bas meer dan dat je hem alleen hoort.
Waarom is dit belangrijk voor jouw soundbar?
Veel soundbars hebben een ingebouwde subwoofer of een losse sub die simpel is opgebouwd. Ze gebruiken vaak een gesloten kast of een basreflex (een ronde poort).
Dat werkt prima voor gemiddeld gebruik. Maar als je echt diepe, strakke bas wilt voor films of muziek, zonder dat het geluid uitwaait of vervormt, is een vierde orde bandpass superieur. Voor soundbars is ruimte een issue.
Je kunt geen gigantische kast kwijt onder je tv. Een vierde orde bandpass ontwerp is vaak compacter dan een traditionele kast met dezelfde basrespons.
Het ontwerp maakt efficiënter gebruik van de ruimte. Hierdoor krijg je meer bas uit een kleiner formaat. Dit is perfect voor Nederlandse woonkamers waar de tv meestal in een smalle kast staat of op een wandmeubel.
Daarnaast is het geluid veel minder "kleinerig". Een simpele budget soundbar kan soms een vervelende brom hebben op een bepaalde frequentie.
Een goed ontworpen bandpass systeem filtert die ongewenste frequenties eruit. Het resultaat?
Een soundbar die klinkt alsof hij veel groter is dan hij is.
De techniek achter de vierde orde
Laten we iets dieper duiken zonder te technisch te worden. De vierde orde bandpass heeft een specifieke frequentierespons.
Dit betekent dat hij het beste presteert binnen een bepaald gebied van lage tonen. Hij is vaak heel goed in het weergeven van lage frequenties (rond de 30Hz tot 80Hz), maar hij kan wat harder "afvallen" bij de hogere tonen. Dit is eigenlijk een voordeel voor een soundbar.
De mid-range (de stemmen) en hoge tonen komen namelijk uit de speakers aan de voorkant van de soundbar.
De subwoofer hoeft alleen maar de diepe dreun te leveren. De vierde orde bandpass is dus perfect gespecialiseerd in zijn taak. In de vergelijking tussen een bandpass subwoofer versus bass reflex ontwerp blinkt dit type uit in het leveren van de diepste lagen zonder de rest van het geluid te beïnvloeden. Een ander voordeel is de demping.
Omdat het geluid door poorten moet, heeft de speaker minder last van "back pressure" (luchtweerstand vanuit de kast). De speaker kan makkelijker bewegen.
Dit zorgt voor minder vervorming, zelfs op hoog volume. Handig als je graag een film kijkt met het volume open gedraaid.
Verschillende modellen en prijsindicaties
Niet elke soundbar heeft deze techniek. Het is vaak te vinden in de mid-range en premium segmenten, vooral bij merken die focussen op pure audiokwaliteit boven fancy extra's.
Budget (€150 - €400):
In deze prijsklasse zie je zelden een echte vierde orde bandpass. Meestal gaat het om simpele gesloten kasten of basreflex. Echter, merken zoals Polk Audio of Klipsch hebben soms modellen die deze techniek benaderen.
Bijvoorbeeld de Polk Audio React (rond de €200) of de Klipsch Cinema 400 (rond de €350).
Deze bieden een strakke bas voor hun formaat, maar het ontwerp is vaak vereenvoudigd. Mid-range (€400 - €800):
Hier begint het interessant te worden. JBL gebruikt vaak compacte bandpass ontwerpen in hun Bar serie. De JBL Bar 500 (rond de €550) heeft een ingebouwde subwoofer die gebruikmaakt van een efficient kastontwerp dat lijkt op bandpass principes.
Ook Yamaha zit hier vaak tussen met hun YAS-209 (rond de €400), waar de losse subwoofer een compact ontwerp heeft dat strak klinkt. Premium (€800 - €1.500+):
In het hogere segment wordt de techniek verfijnd. Sennheiser is hier een koning.
De Ambeo Soundbar Plus (rond de €1.500) heeft een zeer complex ontwerp voor de subwoofer secties.
Hoewel het een alles-in-één systeem is, maakt het gebruik van geavanceerde kasttechnieken om diepte te leveren die normaal alleen in aparte subwoofers mogelijk is. Bose (Soundbar 900, rond de €900) gebruikt ook gesofisticeerde poorttechnieken om de bas te verlengen in een slank profiel. High-End (€2.000+):
De Sennheiser Ambeo Max (rond de €2.500) neemt het serieus. Het is een gigantisch apparaat, maar de manier waarop de lucht wordt verwerkt via interne kanalen is pure vierde orde bandpass engineering. Dit is voor de liefhebber die geen losse subwoofer wil, maar wel het geluidsniveau van een home cinema systeem.
Praktische tips voor de koper
Als je nu op zoek bent naar een soundbar en je ziet "bandpass" staan, of je twijfelt over het verschil tussen actieve en passieve subwoofers bij een ingebouwd model, let dan op deze dingen:
- Controleer de grootte: Een vierde orde bandpass werkt goed in compacte formaten, maar heeft wel ruimte nodig voor de poorten. Als een soundbar extreem dun is (minder dan 6 cm hoog) en claimt diepe bass te hebben, let dan op of het niet ten koste gaat van de volume. Soms is de bas dan wel diep, maar erg zacht.
- Luister naar de "dreun": Bandpass systemen hebben een specifieke klank. Ze zijn vaak "boomerig" (diepe impact) maar kunnen soms minder "muzikaal" zijn dan een gesloten kast. Luister vooral naar hoe basgitaar klinkt. Is het een dreun of een noot?
- Let op de poorten: Bij soundbars met een ingebouwde sub zie je soms zijkanten met gaten of gleuven. Dit zijn de poorten. Zorg dat je deze niet blokkeert met een wand of een richel. Ze moeten vrij kunnen ademen.