Wat is het verschil tussen Dolby Atmos en Dolby Digital?

Je staat in de winkel, scrollt online of hebt net je nieuwe soundbar aangesloten en je ziet twee letters die je leven moeten veranderen: Dolby. Maar dan is er die keuze: Dolby Digital of Dolby Atmos? Wat is het verschil eigenlijk?

Is het geld wel waard? En waarom klinkt die ene soundbar van €250 anders dan die van €900?

Laten we het helder maken zonder dat technisch geneuzel. Je wilt gewoon weten wat je hoort en of het wat toevoegt aan je filmavond.

De basis: wat het is en waarom je het wilt

Dolby is simpelweg een bedrijf dat geluidsformaten verzint. Denk eraan als een soort taal die je soundbar spreekt met je tv.

Zonder die taal krijg je alleen een simpel stereogeluid uit je speakers. Met Dolby krijg je een rijkere, meeslepende ervaring. Waarom zou je dat willen?

Omdat het geluid uit je splinternieuwe OLED-tv vaak teleurstelt. Dunne tv's hebben weinig ruimte voor goede speakers.

Een soundbar moet dat oplossen, en Dolby helpt om het geluid groter en echter te maken. Dolby Digital is de oude bekende. Het bestaat al sinds de jaren 90 en was de standaard voor dvd's en later digitale tv-uitzendingen. Het is een "plat" geluidsformaat dat geluid in kan pakken in een compact bestand. Het geeft je een 5.1-opstelling: vijf vaste speakers (links, rechts, midden, achter links, achter rechts) en een subwoofer voor de lage tonen.

Het is een kanaal-gebaseerd systeem. Elk geluidskanaal heeft een vaste plek.

Denk aan een verkeerscontroleur die elke auto (geluid) naar een specifieke rijbaan stuurt. Het werkt, het is beter dan stereo, maar het is niet meer van deze tijd. Dolby Atmos is de gamechanger.

Het is niet gebaseerd op kanalen, maar op objecten. Stel je voor dat je een geluid hebt, bijvoorbeeld een helikopter die overvliegt.

In plaats van dat je die helikopter naar een vast kanaal stuurt, zeg je: "Hij vliegt van links voor naar rechts achter, boven je hoofd." De soundbar rekent zelf uit welke speakers dat geluid moeten afspelen om dat pad te creëren. Het voegt een derde dimensie toe: de hoogte. Geluid komt niet alleen van voren en achter, maar ook van boven. Dat geeft die echte bioscoopervaring waarbij je de regen op je dak lijkt te horen vallen.

Hoe het werkt: de techniek achter de magie

Stel je een soundbar voor met een rij speakers. Bij Dolby Digital wordt elk kanaal naar een specifieke speaker gestuurd.

De dialoog komt uit het midden, de muziek uit de zijkanten, de explosies uit de sub. Als je een geluid van links naar rechts wilt, moet dat geluid letterlijk van de linker speaker naar de rechter speaker springen. Je hoort dat het geluid verplaatst, maar het voelt een beetje houterig.

Het is een gesloten systeem: er zijn vijf of zeven kanalen en daar blijf je bij.

Bij Dolby Atmos werkt het anders. De soundbar heeft naast de gewone speakers ook speciale "up-firing" speakers. Dit zijn speakers die naar boven gericht zijn. Ze schieten het geluid tegen het plafond, waarna het terugkaatst naar je luisterpositie.

Tegelijkertijd gebruikt de soundbar digitale trucs om virtuele hoogte-effecten te creëren, zelfs als je geen plafondspeakers hebt. Het systeem berekent een "audio-object" en laat het geluid door de ruimte bewegen.

Je hoort een vliegtuig niet alleen van links naar rechts gaan, maar ook van laag naar hoog stijgen. Het voelt driedimensionaal. Om dit te laten werken, heb je twee dingen nodig: bronmateriaal en de juiste aansluiting. Films op Netflix, Disney+ of Blu-ray's hebben Atmos-track.

Je tv moet dat signaal doorgeven aan je soundbar. Dat kan via HDMI eARC (de beste manier) of soms via een optische kabel (maar dan beperkt).

Zonder de juiste doorvoer blijft het geliefde Atmos-steken in je tv of soundbar en hoor je alleen de basisversie van Dolby Digital. Dat is zonde van je investering.

Wat hoor je nu echt? Het verschil in de praktijk

Het grootste verschil zit 'm in de sfeer en de ruimte die je hoort. Met de standaard Dolby Digital-techniek zit je middenin de actie, maar de actie voelt als een plat schilderij dat om je heen hangt.

Je hoort dat de auto van links naar rechts rijdt, maar het voelt alsof je naar een scherm kijkt.

De dialoog is helder, de muziek klinkt vol, maar het blijft tweedimensionaal. Het is prima voor een nieuwsuitzending of een standaard comedy op tv. Het is functioneel, niet meeslepend.

Met Dolby Atmos voelt het alsof je in de kamer staat. Een onweersbui klinkt alsof het echt boven je hoofd onweert. Een pijl die wordt afgeschoten in een film als "The Lord of the Rings" lijkt over je heen te vliegen. De dialoog komt nog steeds strak uit het midden, maar de omgevingsgeluiden vullen de hele kamer, inclusief het plafond.

Je merkt het vooral bij actiefilms, sci-fi en natuurdocumentaires. Het voelt minder alsof je kijkt en meer alsof je ervaart.

Is het voor iedereen nodig? Eerlijk gezegd: nee. Als je alleen tv-kijkt voor het journaal of een enkele comedy, is Dolby Digital vaak al voldoende.

Het is een stuk goedkoper en je soundbar hoeft minder krachtig te zijn. Maar als je graag films kijkt, gamet of van een concert dvd houdt, dan is Atmos een wereld van verschil. Het voegt een laag toe die je niet meer wilt missen zodra je het eenmaal hebt gehad. Zie het als het overstappen van een standaard HD-tv naar 4K: ooit gezien en je wilt nooit meer terug.

Prijzen en modellen: wat krijg je voor je geld?

Om Dolby Atmos te ervaren, moet je dieper in de buidel tasten.

De techniek vraagt om extra speakers en een krachtigere processor. Hier een overzicht van wat je in de Nederlandse markt kunt verwachten, gekeken naar de merken die we bij Soundbar Gids volgen. Budget (€150 - €300): In deze prijsklasse vind je vaak "virtueel Atmos". De soundbar heeft geen echte up-firing speakers, maar gebruikt software om het geluid te simuleren. De Philips TAB8305 (rond de €250) probeert dit, maar het effect is subtiel.

Ook de Polk React (rond de €200) biedt een smaakje van Atmos, maar het is geen echte bioscoopervaring. Je krijgt hier vooral Dolby Digital in een 2.1 of 3.1 opstelling.

Echt Atmos zit er meestal nog niet in. Mid-range (€400 - €800): Dit is het instapniveau voor echt Atmos.

De Sony HT-A3000 (rond de €550) is een uitstekende middenmoter met echte up-firing speakers en ondersteuning voor Dolby Atmos via eARC. Ook de Denon Home 550 (rond de €600) biedt degelijk Atmos-geluid. De JBL Bar 500 (rond de €550) is een krachtpatser met een losse subwoofer en echte hoogtekanalen.

In deze klasse begint het echt te klinken. Je hoort het verschil duidelijk ten opzichte van Dolby Digital. Premium (€800 - €1.500+): Hier komt het echte werk.

De Sonos Arc (rond de €900) is een topper met talloze speakers die samen een indrukwekkend Atmos-veld creëren. Wil je nog beter? De Bose Soundbar 900 (rond de €950) of de Sennheiser Ambeo Soundbar Plus (rond de €1.500) bieden een geluidservaring die bijna niet te onderscheiden is van een echte bioscoopopstelling.

Deze modellen hebben vaak ook de optie om later nog achterspeakers toe te voegen, waardoor je een echte 7.1.4 setup kunt bouwen.

De Samsung HW-Q990C (rond de €1.300) komt als set met sub en achterspeakers en is een van de beste Atmos-ervaringen die je kunt kopen zonder losse componenten. Let op: Een soundbar van €300 met "Atmos" in de naam kan nog steeds teleurstellen als je geen eARC-aansluiting op je tv hebt. Of als je tv het Atmos-signaal niet doorgeeft.

Check dus altijd of je tv en soundbar compatibel zijn. Vaak moet je in de tv-instellingen aangeven dat de audio via HDMI ARC/eARC moet gaan en dat het geluid op "Auto" of "Passthrough" staat.

Praktische tips: hoe haal je er het meeste uit?

Om optimaal te genieten van Dolby Atmos, is de installatie cruciaal. Zet je soundbar niet verstopt in een kast of pal tegen de muur.

De speakers hebben ruimte nodig. Voor een model met up-firing speakers (die naar boven schieten) is het ideaal als de soundbar een stukje voor de tv staat en niet onder een dichte plank.

Het geluid moet vrij naar het plafond kunnen gaan. Een plafondhoogte tussen de 2,4 en 3 meter werkt het best voor die reflectie. Zorg voor de juiste kabels.

Gebruik altijd de meegeleverde HDMI-kabel of een kabel die geschikt is voor HDMI 2.1. Sluit de soundbar aan op de HDMI eARC of ARC poort van je tv.

Verbind daarna je bron (Apple TV, Chromecast, PS5, Blu-ray speler) direct op de soundbar als dat kan. Als het via de tv moet, zorg er dan voor dat je tv de juiste audio-doorvoer ondersteunt. Een veelvoorkomend probleem: een verkeerde instelling op "PCM" in plaats van "Bitstream". Zet je tv op "Bitstream" of "Auto" om het Atmos-signaal door te geven.

Laat je soundbar kalibreren. Veel moderne soundbars (Sony, Sonos, Bose, Samsung) hebben een ingebouwde microfoon.

Via een app of de remote meet het systeem je kamer en past de geluidsweergave aan. Zo zorgt het ervoor dat de dialoog niet verdrinkt en de effecten op de juiste plek klinken. En tot slot: verwacht geen wonderen van een soundbar van 60 cm breed.

Voor echt bioscoopgeluid met brede soundstage en diepe bas, zijn grotere modellen nodig. Een subwoofer is eigenlijk een must-have voor Atmos.

Zonder voel je de lage tonen niet. Is het de moeite waard? Als je een filmkijker bent en je budget ligt boven de €400, dan is het antwoord een volmondig "ja".

Dolby Atmos tilt je luisterervaring naar een niveau dat Dolby Digital nooit kan bereiken. Met technieken zoals Dolby Atmos FlexConnect is het echt het verschil tussen horen en voelen.

Kies je voor een lager budget of kijk je alleen het journaal?

Dan is een degelijke soundbar met Dolby Digital meer dan voldoende. Je betaalt voor wat je gebruikt en hoeft niet te investeren in de hoogste audiokwaliteit van Dolby TrueHD. Nu weet je precies wat je koopt.