Wat is het verschil tussen optisch en coaxiaal digitaal audio?

De basis: wat zijn optisch en coaxiaal?

Stel je voor: je hebt een nieuwe soundbar gekocht, bijvoorbeeld een Samsung HW-Q800C of een Sonos Beam. Je wilt hem aansluiten op je tv, maar je ziet twee poorten die eruitzien alsof ze bij een oude stereo horen.

Eentje is een vierkant poortje met een klein deurtje voor een glasvezelkabeltje. Dat is de optische aansluiting, ook wel Toslink genoemd. De andere is een ronde metaalpoort, net als een oude antennekabel.

Dat is de coaxiaal digitale aansluiting. Beide manieren doen hetzelfde werk: ze sturen digitaal geluid van je tv naar je soundbar.

Ze gebruiken geen ouderwetse analoge signalen die snel ruis geven, maar versturen de informatie in nullen en enen. Het is alsof je een brief schrijft: optisch stuurt hem met lichtsignalen door een glasvezeldraadje, coaxiaal stuurt hem door een koperdraadje met elektrische signalen. Het doel is identiek, maar de manier waarop verschilt.

Waarom is dit belangrijk? Omdat je tv waarschijnlijk geen HDMI eARC-poort heeft, of omdat je een oudere soundbar gebruikt.

Optisch en coaxiaal zijn dan je veiligste keuze voor stabiel digitaal geluid zonder storing.

Ze ondersteunen geen Dolby Atmos in hoge resolutie, maar wel gewoon surroundgeluid voor films en series. Als je een soundbar van rond de €200 tot €500 koopt, zoals een Yamaha YAS-209 of een JBL Bar 300, zijn dit vaak de enige digitale opties naast HDMI.

Hoe werkt optisch geluid (Toslink)?

Optisch geluid, oftewel Toslink, gebruikt licht om geluid te versturen. De kabel bevat een dun glasvezelkern of een plastic vezel.

Aan de ene kant zit een laser die elektrische signalen omzet in lichtpulsjes. Aan de andere kant zit een sensor die die pulsen weer omzet in geluid. Omdat het licht is, is er geen elektrische storing mogelijk.

Je kunt de kabel makkelijk lang maken zonder kwaliteitsverlies, tot wel 10 meter zonder versterker.

De werking is simpel: je sluit de optische kabel aan op de optische uitgang van je tv en de optische ingang van je soundbar. Je zet in het tv-menu de audio-uitvoer op 'optisch' of 'PCM'. De soundbar ontvangt het signaal en zet het om in geluid.

Het maximum is 5.1 kanaals geluid, wat betekent dat je vijf speakers en een subwoofer kunt aansturen. Denk aan een setup met een soundbar en een losse sub, zoals de Sonos Ray of de Bose TV Speaker.

Een voordeel van optisch is de compatibiliteit. Bijna elke tv van de laatste 15 jaar heeft deze poort.

Het is ideaal voor oudere tv's of als je geen HDMI ARC hebt. Een nadeel: de kabel kan breken als je er te hard aan trekt, en het ondersteunt geen geavanceerde formaten zoals Dolby Atmos of DTS:X. Voor een soundbar tot €400 is dat prima, want die ondersteunen die formaten vaak toch niet. Een optische kabel kost tussen €5 en €15, afhankelijk van de lengte en kwaliteit.

Hoe werkt coaxiaal digitaal geluid?

Coaxiaal digitaal, ook wel S/PDIF via coax genoemd, gebruikt een ronde kabel met een metaalstekker die lijkt op een antenneplug. In plaats van licht stuurt het elektrische signalen door een koperdraad.

De kabel is afgeschermd tegen storing, waardoor het signaal stabiel blijft. Net als optisch verzendt het digitaal geluid in nullen en enen, zonder kwaliteitsverlies onderweg.

De aansluiting werkt hetzelfde: je plugt de coaxkabel in de digitale uitgang van je tv en de coaxingang van je soundbar. Je kiest in het tv-menu voor 'coaxiaal' of 'PCM'. Het maximale formaat is ook 5.1 kanaals, net als optisch.

Veel soundbars in de mid-range, zoals de Denon DHT-S217 of de Polk React, hebben beide aansluitingen. Coax is handig als je tv geen optische poort heeft, of als je de kabel netjes weg wilt werken zonder breekbare vezels.

Een groot voordeel van coaxiaal is de stevigheid. De kabel is minder gevoelig voor buigen en kan tegen een stootje. Je kunt hem ook langer maken dan optisch zonder kwaliteitsverlies, tot wel 15 meter. Een nadeel: elektrische storing kan soms optreden als je de kabel naast stroomkabels legt, maar dat is makkelijk te voorkomen.

Prijzen voor coaxkabels liggen rond €5 tot €20, vergelijkbaar met optisch. Voor soundbars van merken als JBL of Samsung is coax vaak een betrouwbare keuze als HDMI niet beschikbaar is.

Verschillen in praktijk: welke kies je voor je soundbar?

Optisch en coaxiaal zijn in kwaliteit vrijwel identiek voor de meeste soundbars. Een coaxiale digitale audio verbinding levert helder geluid zonder ruis, al beperken beide opties zich tot 5.1 surround.

Het verschil zit hem in de kabel en de compatibiliteit. Optisch is lichtgevoelig en breekt sneller, coaxiaal is robuuster en minder breekbaar.

Voor een soundbar in de woonkamer, waar je misschien een kind of huisdier hebt, is coax misschien praktischer. Welke kies je? Kijk eerst naar je tv en soundbar.

Heeft je tv een optische poort, maar geen coax? Dan is optisch je enige optie. Heeft je soundbar alleen coax, zoals sommige oudere Bose-modellen? Dan moet je coax gebruiken.

Als je beide hebt, kies dan voor de kabel die het beste past bij je opstelling.

Voor een budget soundbar zoals de Philips TAB5105 (rond €100) is optisch vaak standaard. Voor een mid-range model zoals de Sony HT-S2000 (rond €350) kun je beide gebruiken, maar HDMI ARC is beter als beschikbaar.

Een belangrijk punt: geen van beide ondersteunt Dolby Atmos in hoge resolutie. Atmos vereist HDMI eARC voor de volle ervaring, zoals bij de Sonos Arc of Bose Soundbar 900. Optisch en coax beperken je tot basis surround, wat voor een soundbar zonder achter speakers prima is, zeker als je kijkt naar het verschil tussen stereo en mono.

Als je een complete home cinema wilt, kies dan voor een soundbar met HDMI eARC, zoals de Samsung HW-Q990C (rond €1.200).

Voor simpel verbeterd tv-geluid zijn optisch en coax prima. Prijzen voor kabels variëren: een goedkope optische kabel van 2 meter kost €5, een premium van 5 meter met vergulde connectors €15. Coaxkabels zijn vergelijkbaar. Koop niet de duurste; een standaardkabel van €10 werkt prima voor de meeste soundbars. Merken als Cable Matters of Amazon Basics zijn betrouwbaar en goedkoop.

Praktische tips voor aansluiten en optimaliseren

Begin met de basis: schakel je tv in en ga naar de geluidsinstellingen. Zet de audio-uitvoer op 'PCM' of 'Digitaal' voor de beste compatibiliteit met optisch of coax.

Vermijd 'Bitstream' als je soundbar geen geavanceerde formaten ondersteunt, want dat kan storing geven.

Test eerst met een korte kabel om te zien of het werkt, voordat je een langere koopt. Kies de juiste kabel lengte. Voor optisch: houd het onder 5 meter om lichtverlies te voorkomen.

Voor coax: tot 10 meter is veilig. Leg de kabel niet strak langs stroomkabels; dat voorkomt storing.

Als je soundbar een subwoofer heeft, zoals de JBL Bar 500 (rond €450), sluit die dan eerst aan via Bluetooth of een sub-out, voordat je de hoofdkabel installeert. Dit zorgt voor een stabielere setup. Voor soundbars in de budgetklasse, zoals de Klipsch Cinema 400 (rond €150), is optisch vaak de standaard. Gebruik een korte kabel om rommel te voorkomen.

Bij mid-range modellen zoals de LG S80QY (rond €400) kun je coax combineren met HDMI voor meer flexibiliteit.

Als je een Samsung-tv hebt, kies dan voor een Samsung soundbar; ze werken naadloos samen via optisch of coax. Tot slot: test je setup met een film of serie. Zet het volume laag en verhoog langzaam.

Als het gelicht hapert, controleer dan of de kabel goed zit of probeer een andere poort. Voor premium soundbars zoals de Sennheiser Ambeo Plus (rond €1.500) is HDMI eARC aan te raden, maar optisch/coax werkt als fallback. Hulp nodig?

Check de handleiding van je soundbar of tv, of vraag advies in een winkel. Zo krijg je het beste geluid zonder gedoe.