Wat is object-based audio en hoe verschilt het van kanaal-gebaseerd geluid?

Je staat in de winkel, of scrollt online langs tientallen soundbars. Overal zie je termen als Dolby Atmos, DTS:X en 3D-geluid. Maar wat betekent dat eigenlijk?

Het grootste verschil zit hem in hoe het geluid wordt gemaakt: kanaal-gebaseerd versus object-based.

De eerste is de oude vertrouwde manier, de tweede is de nieuwe standaard voor bioscoopgeluid in je woonkamer. Laten we eens kijken hoe dit precies werkt en wat het voor jouw soundbar-keuze betekent.

Stap 1: Begrijp het oude systeem – kanaal-gebaseerd geluid

Kanaal-gebaseerd geluid is de basis van elk home cinema systeem. Het werkt met vaste kanalen. Een standaard 5.1-opstelling heeft vijf hoofdkanalen (links, rechts, centrum, surround links, surround rechts) en een subwoofer (de .1).

Elk kanaal heeft een specifieke taak en een vaste plek in de ruimte.

Stel je een soundbar voor die 5.1 geluid uitzendt. De linker speaker speelt alleen geluid voor de linkerkant.

De center speaker speelt dialoog. De surround speakers spelen geluid van achteren. De mixer bepaalt welk geluid naar welk kanaal gaat.

Dit is hoe films al decennia lang worden gemixt. Het nadeel? De positie is vast.

Zit je niet precies in het sweet spot, dan klinkt het minder goed. Bovendien is de plaatsing beperkt. Een soundbar heeft vaak maar drie speakers vooraan (links, midden, rechts). Om echt surround geluid te krijgen, heb je vaak extra losse speakers nodig achter je of een subwoofer.

Veelgemaakte fout: Denken dat een soundbar met alleen 'Virtual Surround' echt hetzelfde doet als fysieke achter speakers. Dat is een simulatie, geen echte object-locatie.

Het werkt, maar het is niet hetzelfde. Check: Weet je welke speakers er in jouw huidige opstelling zitten?

Een 2.0, 2.1, 5.1 of 7.1 setup bepaalt je basis.

Stap 2: Ontdek de nieuwe manier – object-based audio

Object-based audio is de volgende stap. In plaats van geluid vast te knopen aan een kanaal (zoals 'links' of 'rechts'), behandelen we elk geluid apart als een 'object'.

Een voetstap, een vliegtuig dat overvliegt, een vloek van links achter: elk is een los object. Deze objecten hebben geen vaste plek.

Ze hebben metadata: een X, Y en Z coördinaat. De X-as is links-rechts, de Y-as is voor-achter, en de Z-as is hoog-laag. De soundbar (of receiver) berekent realtime waar elk object moet klinken op basis van je kamer en speakeropstelling. De bekendste formaten zijn Dolby Atmos en DTS:X.

Deze technieken voegen hoogte toe. Een helikopter kan nu echt boven je hoofd lijken te zweven, niet alleen 'ergens achter'.

Dit geeft een driedimensionaal geluidsbeeld. Voorbeeld: In een film hoor je regen op het dak. Bij kanaal-gebaseerd geluid komt dat geluid uit de plafondspeakers (of de bovenste speakers van een soundbar).

Bij object-based audio is de regen een object dat de soundbar precies op die plek plaatst, ongeacht hoe je speakers staan. Veelgemaakte fout: Denken dat je speciale plafondspeakers nodig hebt voor Atmos. Niet waar! Veel soundbars (zoals de Sonos Arc of Samsung HW-Q990C) gebruiken speakers die omhoog schieten en de technologie om geluid via het plafond te weerkaatsen (up-firing).

Stap 3: Het verschil in praktijk – wat betekent dit voor jouw soundbar?

Het grote verschil zit in de flexibiliteit en de plaatsing. Bij kanaal-gebaseerd geluid moet je je speakers op vaste plekken zetten volgens de regels (bijv. 30 graden voor de luisterpositie).

Bij object-based audio past de technologie zich aan jouw kamer aan. Stel je hebt een soundbar onder je TV en een losse subwoofer.

Een kanaal-gebaseerde 2.1 setup geeft je links en rechts geluid plus bas. Simpel. Een object-based soundbar (zoals de Bose Soundbar 900 of LG S95QR) gebruikt tientallen drivers en berekent waar geluid vandaan moet komen.

Je krijgt een veel breder, hoger en dieper geluidsbeeld. De impact op je luisterervaring is groot. Bij kanaal-gebaseerd geluid weet je dat het geluid van de surround speakers komt.

Bij object-based audio lijkt het geluid uit het niets te komen, precies waar het hoort in de scène.

Dit maakt films veel meeslepender. Belangrijk om te weten: Om echt van object-based audio te genieten, moet je bron het ondersteunen. Er zit namelijk een groot verschil tussen Dolby Atmos en Digital. Kijk je naar een oude DVD?

Dan krijg je geen Atmos. Streamingdiensten zoals Netflix, Disney+ en Amazon Prime bieden wel Atmos aan (vaak tegen een meerprijs of in het duurste abonnement).

Veelgemaakte fout: Een dure Atmos soundbar kopen en dan alleen oude TV-kanalen kijken via de antenne.

Dan betaal je voor technologie die je niet gebruikt.

Stap 4: Kiezen op basis van techniek – budget tot premium

De keuze hangt af van je budget en je wensen. Hier is een overzicht van wat je krijgt per klasse, specifiek voor de Nederlandse markt. Budget (€50 - €150):
Hier vind je vooral kanaal-gebaseerde geluiden. Denk aan de Philips TAB5105 of Polk React.

Deze hebben vaak 2.0 of 2.1 setups. Ze verbeteren het TV-geluid aanzienlijk, maar bieden geen 3D-effect.

Ze gebruiken HDMI ARC of optisch en ondersteunen vaak de standaard Dolby Digital Plus indeling. Ideaal voor een slaapkamer of kleine woonkamer. Mid-range (€150 - €400):
Hier begint de pret.

Modellen zoals de Yamaha YAS-209 of Samsung HW-Q600C bieden vaak echte 5.1 kanalen of basis Dolby Atmos. Je krijgt een subwoofer en soms rear speakers. De kwaliteit is goed voor films en muziek.

HDMI eARC komt hier opzetten voor betere audio. Upper-mid (€400 - €700):
Dit is het sweet spot voor object-based audio.

De Sonos Beam (Gen 2) of JBL Bar 500 bieden echte Dolby Atmos via up-firing speakers. Je krijgt een veel breder geluidsbeeld en slimme apps. Perfect voor de serieuze filmliefhebber die geen zin heeft in bedrading. Premium (€700 - €1.500+):
Dit is de top. Sonos Arc, Bose Ultra Soundbar, of de Samsung HW-Q990C.

Deze soundbars hebben vaak 7.1.4 of meer kanalen. Ze gebruiken geavanceerde kalibratie (via apps of microfoons) om de objecten perfect in jouw kamer te plaatsen.

Het geluid is meeslepend, dynamisch en krachtig. Keuzetip: Heb je een Samsung TV?

Kijk dan naar de HW-Q serie. Een LG TV? De LG S serie werkt naadloos samen. Sonos en Bose werken met alles, maar zijn vaak duurder.

Stap 5: Installeren en optimaliseren voor object-based audio

Om het maximale uit object-based audio te halen, moet je de soundbar goed plaatsen. Dit is geen rocket science, maar het maakt wel uit.

Stap 1: Plaatsing van de soundbar.
Zet de soundbar precies in het midden onder je TV. Zorg dat er niets voor de speakers staat (geen decoratie, geen afstandsbediening). Voor up-firing speakers (die omhoog schieten) is het plafond belangrijk.

Het moet vlak zijn en niet te hoog (max 3 meter). Stap 2: Aansluiten via HDMI eARC.
Gebruik altijd HDMI eARC als je TV en soundbar dit ondersteunen (bijv. op een LG G3 of Samsung S95C).

Dit geeft de hoogste kwaliteit en ondersteunt Atmos. Sluit aan op de poort gelabeld 'eARC' of 'ARC'. Gebruik de meegeleverde kabel of een HDMI 2.1 kabel (max 2 meter voor betrouwbaarheid). Stap 3: Kalibratie.
Veel moderne soundbars hebben een kalibratie-app. Sonos heeft Trueplay (via iPhone), Samsung heeft SpaceFit.

Dit meet je kamer en past de object-locatie aan. Doe dit! Het duurt maar 2 minuten en het verschil is dag en nacht. Stap 4: Audio-instellingen op de TV.
Zet je TV-sound uit (of op 'PCM' als je hem doorstuurt).

Zet in de TV-instellingen HDMI eARC aan. Zet in de soundbar-app 'Dolby Atmos' aan of kies voor de beste audiokwaliteit met Dolby TrueHD via je soundbar door de modus op 'Film' of 'Cinema' te zetten. Veelgemaakte fout: De TV-sound niet uitzetten. Dan hoor je twee keer hetzelfde geluid (echo) of slechte kwaliteit.

Stap 6: Verificatie-checklist – is jouw setup klaar?

Voordat je achterover leunt, loop deze checklist na. Zo weet je zeker dat je het maximale uit je soundbar haalt.

• Check 1: Bron. Kijk je naar content die Atmos of DTS:X ondersteunt? (Netflix Premium, Disney+, 4K Blu-ray).
• Check 2: Kabel. Gebruik je HDMI eARC? Controleer of je kabel van hoge kwaliteit is (max 2 meter voor 48Gbps).
• Check 3: Positie. Staat de soundbar vrij? Zijn de up-firing speakers onbelemmerd?
• Check 4: Kalibratie. Heb je de kalibratie-app gedraaid? (Trueplay, SmartEQ, etc.).
• Check 5: Geluidsmodus. Staat de soundbar in de juiste modus? (Niet op 'Muziek' bij een film).
• Check 6: TV-instellingen. Is HDMI eARC ingeschakeld op de TV en TV-sound uitgezet?

Als je alle vijt ja kunt antwoorden, ben je klaar. Je hebt nu een soundbar die object-based audio correct weergeeft. Het geluid komt niet meer alleen uit de speakers; het vult je kamer. Probeer eens een scène met regen of vliegtuigen.

Je zult horen hoe het geluid om je heen beweegt, precies zoals de regisseur het bedoeld heeft. Geniet ervan. Je hoeft geen expert te zijn om te horen dat dit gewoon beter klinkt.